boek&babbel

Toen ik nog leerkracht Geschiedenis was, kwam de vraag elk jaar wel eens voorbij: “Mevrouw, waarom moeten we dat eigenlijk allemaal leren?” Mijn antwoord was even standaard als hun vraag: “Om de wereld van vandaag beter te begrijpen én om te leren van de fouten uit het verleden.” Het is duidelijk dat de wereldleiders van vandaag nooit bij mij in de klas hebben gezeten. Oorlog blijft helaas van alle plaatsen en alle tijden. Ik ben wel fan van boeken die het thema verduidelijken, zonder naar een concreet conflict te verwijzen. Ik heb er zo drie voor jullie uitgekozen. En als toemaatje verklap ik jullie mijn favoriete auteur over de Eerste Wereldoorlog. Het is per slot van rekening 11 november.

Oorlog altijd en overal

De dag dat Oorlog naar Rondo kwam – Andriy Lesiv en Romana Romanyshyn

Danko, Zirka en Fabian leven hun vredige leventje in het stadje Rondo. Het is een stad van licht, vreugde en zingende bloemen. Tot op een dag Oorlog naar het stadje komt. Plots wordt alles anders. De drie vrienden proberen nog op Rondo in te praten, maar dat lijkt vergeefse moeite. Met vereende krachten proberen ze de vrede te laten zegevieren.

Dit boek ziet eruit als een prentenboek, maar om het echt zo te kunnen noemen, bevat het misschien net iets te veel tekst. Dat betekent niet dat de prenten geen belangrijke plaats in het verhaal innemen. Zelfs wie geen zin heeft om de hele tekst te lezen, zal de teneur van het boek zeker meekrijgen. De prenten en het kleurgebruik zitten vol symboliek. Op de een of andere manier slagen de makers erin het abstracte begrip oorlog een gezicht te geven. Letterlijk en figuurlijk.

Oorlog – Eoin Colfer en Andrew Donkin

Voor oudere lezers is er deze graphic novel. De veertienjarige Kat is een doodgewone tiener in een doodgewone stad. Tot die stad wordt binnengevallen, de familie op de vlucht slaat en haar vader gevangengenomen wordt. Kat neemt een drastische beslissing: ze blijft in de stad om haar vader te bevrijden.

Dit boek stipt veel aspecten van oorlog aan: persvrijheid, vluchtelingen, onderduiken, plunderingen en alle andere gruwelen van de oorlog. Maar ook de manier waarop jongemannen een oorlog ingeloodst worden, vaak met valse beloften en halve idealen. Het toont evengoed dat jongens aan elke kant van de strijd uiteindelijk verlangen naar een familie, een meisje, een mooie toekomst. Het verhaal is alles behalve zwart-wit. En dat mag je ook weer letterlijk en figuurlijk opvatten.

Het boek begint en eindigt met het citaat van Eglantyne Jebb (Save the Children): “Elke oorlog is een oorlog tegen kinderen”. Dat is wat dit boek heel mooi duidelijk maakt, omdat het verhaal verteld wordt door de ogen van een jongere, maar ook haar kleine zusje en een jongen die ze ondergronds ontmoet.

Ook Adam, een jonge soldaat die vecht voor de bezetters, vraagt zich af wat het doel van deze oorlog eigenlijk is. Hij verbloemt de waarheid in zijn brieven naar het thuisfront. Hij staat symbool voor alle soldaten die zich vragen stellen bij de zin van een zinloze strijd.

Wolfsangel 1: Apollo – Johan Vandevelde

Voor tieners is er de razend spannende trilogie van Johan Vandevelde. Terwijl Jarne en Natham op schoolreis zijn, verandert hun leven drastisch. Een fascistische partij grijpt de macht en hun wereld wordt er een van angst en geweld. Ze krijgen een chip ingeplant, moeten een uniform aan met een wolfsangel erop en mogen meer dingen niet dan wel. Ook de mama’s van Jarne komen in het vizier van het homohatende regime.

Het verhaal heeft zoveel vaart dat ik het soms even moest wegleggen om op adem te komen. Het is vooral griezelig hoe sterk het besef is dat dit hier misschien nog fictie is, maar dat daar op elke dag verandering in kan komen. Het boek bevat zowel linken naar het verleden als gedachtegoed dat vandaag helaas veel aanhang vindt. Hallucinant is misschien het beste woord. En wie er niet genoeg van krijgt, die kan zich helemaal uitleven met deel twee en drie.

Aline Sax over de Eerste Wereldoorlog

Niemand heeft mij zo invoelbaar de Eerste Wereldoorlog laten beleven als Aline Sax. Zowel voor kinderen als voor volwassenen schreef ze er een boek over.

Het meisje en de soldaat

Wat mij in deze novelle vooral charmeerde, was de keuze voor twee bijzondere personages.

Een blind meisje sluit vriendschap met een soldaat. Niet zomaar een soldaat:

Hij ruikt naar zweet en modder en bloed. Zoals alle soldaten. Maar daaronder, heel diep, noch amper merkbaar, ruikt ze een andere geur. Een geur die ze niet kent. Ze snuift diep. Een warme geur zoals van gebrande noten. Maar noten die ze nog nooit geroken heeft.

De soldaat komt uit Afrika. Hij vertelt haar over zijn land, zijn vrouw en zijn kind. Het meisje vertelt over haar papa aan het front. Afwisselend vertellen ze hun verhaal. Niet alleen aan elkaar, maar ook aan de lezer. Als de soldaat op een dag niet verschijnt, besluit het meisje naar hem op zoek te gaan.

Het feit dat het meisje blind is, laat de oorlog nog veel sterker binnenkomen. Je ruikt hem, hoort hem, proeft hem en voelt hem trillen onder je voeten. Ook de keuze voor een Afrikaanse soldaat maakt het verhaal uniek. Zonder veel woorden, met enkel flarden van gesprekken schetst hij niet alleen zijn heimwee, maar ook hoe anders hij behandeld wordt dan zijn witte collega’s.

De intimistische sfeer die het verhaal ademt, wordt nog versterkt door de sombere, donkere illustraties van Ann De Bode. Wat me dan trouwens weer doet denken aan Een pop voor Hannah van Peggy Poppe, ook geïllustreerd door Ann De Bode, ook een boek over oorlog en ook een aanrader!

Negentien Negentien

Zelden een boek gelezen dat zo onder mijn huid kroop. Ik kan niet zeggen hoe vaak ik het al iemand aangeraden heb. Ik schreef er een uitgebreide recensie over, maar herhaal hier met plezier nog eens de conclusie.

Het trauma van de oorlog is op elke pagina voelbaar. Het onwerkelijke van wat kwam toen de wapens zwegen, zindert doorheen het hele verhaal. De gruwel van de oorlog is één ding, maar vaak vergeten we de soldaten die na 11 november terug naar huis gingen, naar een leven waar ze niet meer in pasten, met trauma’s waar toen nog geen naam voor was, laat staan een behandeling.

Gelukkig zijn er auteurs zoals Aline Sax die onze ogen en ons hart kunnen openen. Misschien moeten we die boeken maar eens opsturen naar de wereldleiders van vandaag.