Eigenlijk ben ik altijd een beetje voorzichtig met boeken die zich in Auschwitz afspelen. Met alle respect voor de auteurs én de slachtoffers, maar ik heb de laatste tijd al elk beroep in Auschwitz als boektitel voorbij zien komen. Maar ik hou wel van detectiveverhalen én van geschiedenis. Van historische thrillers dus met andere woorden. Daarom trok As in de sneeuw van Oriana Ramunno mijn aandacht. Ik heb het boek in één ruk uitgelezen.
Het is december 1943. Criminoloog Hugo Fischer wordt naar Auschwitz geroepen om de moord op een SS-arts te onderzoeken. Al snel wordt duidelijk dat hij in een poel vol geheimen terechtgekomen is: binnen het kamp, onder de kampbewoners en ook bij Hugo zelf. Terwijl hij op zoek gaat naar de waarheid over de moord, ontdekt hij ook meer over het reilen en zeilen in het kamp zelf. En daar heeft hij het niet gemakkelijk mee.
Dat is meteen wat dit boek onderscheidt van veel soortgenoten: je krijgt een heel genuanceerd beeld van Auschwitz, de mensen die er gevangen waren én de mensen die er moesten werken. En bovenal: het wordt verteld door de ogen van een nazi. Maar deze nazi durft zichzelf en de partij waartoe hij behoort in twijfel te trekken. Hij gruwt bij wat hij allemaal ziet en beleeft in het kamp. Hij voelt zich soms machteloos, want om zijn eigen hachtje te redden (hij lijdt aan MS), moet hij de partij wel trouw blijven. Toch vindt hij het steeds moeilijker om in de spiegel te kijken. Zijn menselijkheid maakt van hem een heel boeiend personage.
“Hij kon het zich niet veroorloven ze aan te kijken, hun ogen te zien en te ontdekken dat het ook mensen waren. Als hij dat deed, zou hij zijn kracht verliezen en wegzinken in een zwart gat waar hij nooit meer uit zou komen.”
De titel is niet zomaar gekozen. De sneeuw en de as dwarrelen even consistent doorheen het verhaal. Ze staan symbool voor alles wat Auschwitz geweest is: de crematoria en gaskamers die voortdurend een stinkende rook uitbraakten en de sneeuw die alles bedekte: de as, de lijken, de geheime experimenten. Het verhaal is zo koud als de titel doet vermoeden.
“Onder de laag sneeuw van Auschwitz lagen de ergste verschrikkingen verborgen en hij was met beide handen aan het graven en haalde alle narigheid en viezigheid die onder die zwarte deken lag tevoorschijn.”
Het boek zit vol tegenstellingen. Er zijn de gruwelen, maar er is ook menselijkheid. Er wordt een luxueus kerstfeest georganiseerd, terwijl de gevangenen uitgemergeld op hun dood zitten te wachten. Er wordt een moord onderzocht, terwijl er ongestraft gemoord en geëxperimenteerd wordt. Er zijn SS’ers die zonder scrupules een baby doden en verpleegkundigen die heel voorzichtig bloed bij een ander kind afnemen.
Ramunno slaagt erin een goede balans te vinden tussen het speurwerk dat Fischer moet verrichten en de zaken die hij over het kamp te weten komt. Ze weet de sfeer in Auschwitz-Birkenau heel treffend te schetsen, zonder er een zwart-wittekening van te maken. Op bepaalde momenten zou je bijna vergeten dat je een detectiveverhaal aan het lezen bent. Toch houdt alles verband met elkaar en wordt de puzzel uiteindelijk gelegd.
En dan heb ik het nog niet over Gioele Errera gehad. Deze achtjarige joodse jongen is degene die het lijk ontdekt. Hij is een van de kinderen waar Joseph Mengele zich over ‘ontfermt’. Een slimme jongen, die je meteen in je hart sluit. Zijn kinderlijke naïviteit staat in schril contrast met de vreselijke dingen die om hem heen gebeuren. Jij weet wat hem boven het hoofd hangt en het breekt je hart.
Ook dat is As in de sneeuw: een hartverscheurend verhaal. Want je kan de geschiedenis niet veranderen en dat heeft Oriana Ramunno heel goed begrepen. Ze schreef een ijzersterk debuut, een goed gefundeerde historische thriller met een sterk hoofdpersonage waar we gelukkig nog meer van zullen horen. In het Engels is ondertussen al een tweede boek verschenen. Laat die Nederlandse vertaling maar snel komen.
As in de sneeuw | Oriana Ramunno | Uitg. Kok Boekencentrum (2025) | 334 pp. | Vert. uit het Engels door Esther Smit-Schiphorst en Pauline van Roijen
Met dank aan de uitgeverij voor het recensie-exemplaar.
Geef een reactie