Soms lees je een boek, blijft het hangen, maar kan je er niet goed de vinger opleggen waarom dat zo is. Ik hou wel van dat soort boeken, want hoe langer ze blijven sluimeren, hoe duidelijker het wordt wat je er precies in aantrok. De verkeerde afslag van Davide Coppo is zo’n boek.
Het boek wordt in de markt gezet als “een urgente, universele roman over de geleidelijke radicalisering van een tienerjongen tijdens zijn zoektocht naar een eigen identiteit.” Ik liet me hier een beetje door misleiden. Of ik was bevooroordeeld.
De veertienjarige Ettore komt uit een doorsnee Italiaans gezin uit de middenklasse. Hij is geen grote prater, een onzekere jongen die naar de grote stad (Milaan) trekt om er middelbare school te lopen. Hij verdrinkt er in de massa, heeft het niet gemakkelijk aansluiting te vinden bij zijn leeftijdgenoten. Tot hij de pragmatische (en oudere) Giulio ontmoet. Die leidt hem binnen bij een fascistische jeugdbeweging. Ettore heeft het gevoel voor het eerst van zijn leven ergens bij te horen en de groep wordt dan ook snel zijn belangrijkste leefwereld.
En vanaf hier ging het in mijn bevooroordeelde brein verkeerd. Om de een of andere reden had ik verwacht dat de onzekere jongen helemaal geïndoctrineerd zou worden door de groep. Maar dat is helemaal niet het geval. Wat ze doen, blijft eigenlijk redelijk onschuldig: een kleine betoging, flyeren om hun ideeën te verspreiden, infostandjes bemannen … veel verder gaat het eigenlijk niet. In tegendeel. Giulio doet er alles aan om niet met neonazisme geassocieerd te worden.
Maar dat is voor Ettore niet genoeg. Door de groep wordt hij smalend ‘de professor’ genoemd. Hij leest alles wat los en vast zit over de ideologieën die hij in het fascisme meent te vinden. Met andere woorden: door de keuzes die hij maakt in wat hij leest, hersenspoelt hij eigenlijk zichzelf. Die manier van radicalisering opende voor mij de ogen.
Dit boek is pure coming of age. Een onzekere puber zoekt houvast in een veranderende wereld, een veranderend lijf en hormonen die er doorheen gieren. Hij zoekt een uitlaatklep voor zijn onzekerheid en dat is heel mooi beschreven in de momenten dat woede de overhand neemt, dat hij met zijn lijf geen blijf weet en ernaar verlangt iets in elkaar te rammen. Dat gaat niet enkel over woede. Dat gaat zelfs misschien helemaal niet over woede, maar over pure onmacht en frustratie die een weg naar buiten zoekt. Dat hij zich op dat moment in een milieu bevindt waarin dit een gevaarlijke cocktail is, is een recept voor drama. Vooral dat gevoel heb ik tijdens het lezen van het boek heel sterk ervaren.
Hoewel ik leerkracht geschiedenis van opleiding ben, kon ik het fascisme moeilijk plaatsen binnen de extreemrechtse strekkingen. Ik moet toegeven dat ik hier door het lezen van het boek een betere kijk op gekregen heb. Er wordt geen zwart-wit beeld geschetst, er wordt zelfs niet geoordeeld, maar je krijgt een verhaal met veel nuances. Ook dat wist ik te appreciëren.
Het nawoord van Davide Coppo hakte er wel in. Dit boek is niet autobiografisch, maar is wel sterk gebaseerd op zijn eigen jeugd. Dat is voelbaar doorheen het hele verhaal. Coppo schrijft heel doorleefd, zonder sentimenteel te worden. Integendeel: hij bewaart een zekere afstandelijkheid, gereserveerdheid in zijn manier van schrijven en net daardoor komt het verhaal extra hard binnen. Je beleeft ook echt de Italiaanse cultuur alsof je er middenin zit.
Af en toe lees je een boek dat blijft hangen, dat je nog dagen of weken bezighoudt en waarvan je weet dat je er nog vaak aan terug zal denken. De verkeerde afslag is voor mij zo’n boek.
De verkeerde afslag | Davide Coppo | Uitg. Atlas Contact (2025) | 270 pp. | Vert. uit het Italiaans door Hilda Schraa
Met dank aan de uitgeverij voor het recensie-exemplaar.
Geef een reactie